توضيح درباره ي فتواي مراجع تقليد نسبت به نماز در كشورهايي كه شش ماه شب هستند؟
نمایش پیگرد


با سلام به شما دوستان عزيز خواهشمندم كه در مورد نحوه نماز خواندن در كشورهايي كه شش ماه شب وشش ماه روز هستند توضيح دهيد واين كه چگونه نماز بخوانيم با تشكر همچنين نحوه روزه گرفتن در كشورهاي مذكور چگونه خواهد بود؟

پاسخ:

پرسشگر گرامی با سلام و سپاس از ارتباط تان با این مرکز
نظرات مراجع عظام در این زمینه مختلف است و هر کسی باید طبق فتوای مرجع تقلید خود عمل کند :
کسانى که در قطب شمال و جنوباند که چند ماه شب و چند ماه روز است، باید با یکى از مناطقى که شب و روز آن جا معتدل است، اوقات صبح و ظهر و مغرب را تطبیق دهند. بر اساس آن، نمازهاى روزانه خود را بخوانند و روزه ها را بگیرند. (1)
برخى از مراجع گفته‌اند : هر 12 ساعت 12 ساعت را روز و شب قرار دهند. (2)
برخى فرموده‌اند: نماز و روزه بر او واجب نیست؛ فقط در مدت 6 ماهى که شب است، یک نماز مغرب و عشا و صبح واجب است. در 6 ماهى که روز است، یک نماز ظهر و عصر واجب است و روزه ساقط مىباشد. (3)
بنا بر این مطابق برخی از نظرات می توان نماز ظهر را در روزهای دیگر (در طول شش ماه) خواند و مطابق برخی از نظرات نمی شود .

پی‌نوشت‌ها:
1. آیت الله مکارم، استفتائات، ج1، ص 85، س 277.
2. آیت الله نورى همدانی، ‌توضیح المسائل، ص 403.
3. امام خمینی ، تحریرالوسیله ، ج2 ،ص 607 ، م16 و 17؛ آیت الله خامنه ای، سوال از دفتر ایشان. 

سوال: شكسته‌ خواندن نماز تمام و تمام‌ خواندن نماز شكسته با عدم آگاهی به حكم چه حكمی دارد؟

آیت‌الله صافی گلپایگانی: اگر اصلاً نمی‌‎دانسته‎اید که نمازتان شکسته است و بجای شکسته تمام خوانده‎اید، قضا ندارد، ولی اگر بجای نماز تمام، شکسته خوانده باشید، نماز باطل است.

آیت‌الله وحید خراسانی: در هر دو صورت باید نماز را قضا کرد.

آیت‌الله خامنه‌ای: چون مقام معظم رهبری در این باره فتوا نداده‌اند، بلکه احتیاط کرده‌اند، مقلد به محض اطلاع از خطای خود می‌تواند به یکی از مجتهدین جامع‌الشرایط رجوع کرده و طبق فتوای آن عمل کند.

آیت‌الله نوری همدانی: هر عملی را که انجام داده و این عمل جبران‌پذیر باشد، مانند روزه گرفتن و نماز خواندن و...، پس از آنکه برای مقلد کشف شد که خلاف حکم عمل ‌کرده، مثل اینکه وظیفه‌اش شکسته خواندن نماز بوده، ولی تمام خوانده و بالعکس یا وظیفه‌اش روزه‌داری بوده، ولی روزه را خورده و بالعکس، هر زمان که متوجه شد، باید دوباره تکرار کند و قضایش را به جا آورد.

آیت‌الله سیستانی: در هر دو صورت باید قضایش را به جا آورد.

آیت‌الله مکارم شیرازی: وقتی کشف خلاف شد، باید تکرار کند.

آیت‌الله بهجت: در هر دو صورت باید همه را قضا کند.

آیت‌الله فاضل لنکرانی: در هر دو صورت باید همه را قضا کند. 

سوال: حكم نماز دانشجویی كه برای كارهای فارغ‌التحصیلی پس از اتمام دوره تحصیل به محل تحصیل مراجعه می‌كند و چند روزی در آنجا می‌ماند، چیست؟

آیت‌الله خامنه‌ای: در این حکم نیز باید بنا بر احتیاط عمل کند.

آیت الله نوری‌ همدانی: چون این مسئله لازمه تحصیل دانشجوست، باید نمازش را تمام بخواند.

آیت‌الله سیستانی: نماز در این مورد شکسته است.

آیت‌الله مکارم شیرازی: در این مورد حکم مسافر را دارد، اما چنانچه ده روز یک جا بماند، نماز کامل است.

آیت‌الله بهجت: حکم مسافر دارد و نمازش شکسته است.

آیت‌الله فاضل لنکرانی: حکم مسافر دارد و نمازش شکسته است. 

سوال: دانشجوی دانشگاهی كه بعضاً هر دو هفته یك بار یا بیش از ده روز یك بار به محل درس می‎رود و برمی‎گردد، چه حكمی دارد؟

آیت‌الله صافی گلپایگانی: نمازش در بین راه و محل تحصیل شکسته است و روزه صحیح نیست.

آیت‌الله وحید خراسانی: اگر فرد هفته‌ای ۴ روز در محل تحصیل باشد، نمازش تمام است، اگر هفته‌ای یک

روز باشد، شکسته است و اگر دو و سه روز بود، بنا به احتیاط جمع باید عمل کند.

آیت‌الله خامنه‌ای: ‌در این مورد نیز، ایشان حکم به احتیاط داده‌اند.

آیت‌الله نوری همدانی: باید نماز را تمام بخواند.

آیت‌الله سیستانی: نماز شکسته است و حکم مسافر را پیدا می‌کند.

آیت‌الله مکارم شیرازی: باید شکسته بخواند.

آیت‌الله فاضل لنکرانی: حکم مسافر دارد و نمازش شکسته است. 

سوال: نماز و روزه دانشجویی كه دو روز در هفته به محل تحصیل می‎رود و در همان روز به وطن بر می‎گردد و فاصله محل تحصیل و وطنش بیش از چهار فرسخ شرعی است، چگونه است؟

آیت‌الله صافی گلپایگانی: در غیر سفر اول، نماز تمام، و روزه صحیح است.

آیت‌الله وحید خراسانی: در مورد دو روز باید احتیاط جمع كرد یعنی هم شكسته خواند و هم تمام.

آیت‌الله خامنه‌ای: در این مورد نیز ایشان حكم به احتیاط داده‌اند.

آیت‌الله نوری‌همدانی: نماز این فرد كامل است.

آیت‌الله سیستانی: باید احتیاط كرده و جمع بخواند یعنی هم كامل و هم شكسته.

آیت الله مكارم شیرازی: باید شكسته بخواند.

آیت‌الله بهجت: نمازش تمام است. 

سوال: دانشجویی که وطن و محل تحصیل او بیش از چهار فرسخ شرعی فاصله دارد و تقریباً هر روز این مسیر را برای تحصیل می‌‎رود و برمی‌‎گردد، درباره نماز و روزه چه تکلیفی دارد؟

آیت‌الله صافی گلپایگانی: در غیر سفر اول، نماز تمام و روزه صحیح است.

آیت‌الله وحید خراسانی: ‌اگر هر روز در رفت‌وآمد باشد، باید نماز را تمام بخواند.

آیت‌الله خامنه‌ای: در این مورد نیز حکم مقام معظم رهبری احتیاط است.

آیت‌الله نوری‌ همدانی: چون دائماً در تردد است، نمازش تمام است.

آیت‌الله سیستانی: غیر از یک ماه اول که باید جمع بخواند (هم کامل و هم شکسته)، ماه‌های بعد باید کامل بخواند.

آیت‌الله مکارم شیرازی: اگر کثیرالسفر (کسی که مستمراً در هفته سفر می‌کند؛ یعنی حداقل سه بار در هفته سفر می‌کند) باشد، باید در سفر اول جمع (هم کامل و هم شکسته) بخواند و از سفر دوم به بعد تمام بخواند.

آیت‌الله بهجت: نمازش تمام است.

آیت‌الله فاضل لنکرانی: همین که ده روز در وطنش نمی‌ماند، کثیرالسفر به حساب می‌آید و نمازش تمام است. 

سوال: حكم نماز و روزه دانشجوی مسافر، در سفر اول چگونه است؟

آیت‌الله صافی گلپایگانی: باید نماز را شکسته بخواند و روزه صحیح نیست.
 

آیت‌الله وحید خراسانی: دو ماه اول را باید احتیاط کند.
 

آیت‌الله خامنه‌ای: مقام معظم رهبری در سفر تحصیلی و مکان برای تحصیل فتوا ندارند، بلکه احتیاط دارند و رجوعمی‌دهند به یک مجتهد جامع‌الشرایط که در این مورد فتوا داشته باشد، اما مقلد ایشان اگر بخواهد طبق احتیاط عمل کند، هم باید شکسته بخواند و هم کامل. مثلاً در ماه مبارک رمضان، باید در محل تحصیل روزه بگیرد و زمانی که به وطن خود رجوع کرد، قضای آن را به جا آورد و یا در محل تحصیل هم باید یک نماز شکسته عصر بخواند و هم یک نماز کامل عصر.
 

آیت‌الله مکارم شیرازی: در اولین سفر باید جمع بخواند؛ یعنی هم تمام و هم شکسته.
 

آیت‌الله فاضل لنکرانی: اولین سفر، شکسته است. 

نماز جمعه از نظر کدام یک از مراجع عظام فعلی واجب عینی و یا حرام و یا مباح می باشد؟لطفا مدارک این سه قول را بیان بفرمائید.

پاسخ
نماز جمعه از نظر حضرات امام خمینی(ره)، آیت الله اراکی، آیت الله خامنه ای: واجب تخییری است.

واز نظر حضرت آیت الله مکارم شیرازی: در زمان تشکیل حکومت اسلامی احتیاط در انجام نمازجمعه است اما رعایت این احتیاط لازم نیست.

واز نظر حضرت آیت الله شبیری زنجانی: در زمان غیبت حضرت علیه السلام خواندن نماز ظهر در وقتِ امکان حضور در نماز جمعه با شرایط معتبر، خلاف احتیاط است.
از مراجع عظام فعلی نظر کسی را که قائل به حرمت نماز جمعه باشد نیافتیم.[i]


[i]-توضیح المسائل مراجع،جلد1،صفحه 871 به بعد. 

مطلبی در باره ی وقت فریضه ها ونماز های یومییه

عوامل نشاط در نماز 


نماز یکی از مهمترین و اساسی‌ترین دستورالعمل انسان‌سازی و سیر و سلوک معنوی است به طوری که برخی از بزرگان فرموده‌اند اگر نمازِ انسان اصلاح شود، همه امور انسان اصلاح می‌شود.

این نماز علاوه بر احکام فقهی و ظاهری، آداب و اسراری دارد که آشنایی با آنها انسان را بیشتر با حقیقت نماز پیوند داده و قلبش را بهتر به سوی نماز سوق می‌دهد.

به همین منظور، ادامه سلسله مباحث اسرار نماز که توسط استاد فقید عرفان اسلامی، آیت‌الله محمدمهدی مهندسی(ره) مطرح شده است، تقدیم می‌شود:

بسم الله الرحمن الرحیم و صلی الله علی محمد و آله الطاهرین

چنانکه گفتیم قبل از اینکه به اسرار نماز به طور تفصیلی بپردازیم لازم است به نکاتی توجه کنیم. این نکات، اختصاص به نماز ندارد و در همه عبادتها هر چه بیشتر رعایت شود قطعاً آثار برتر و بهتری خواهد داشت.
نکته چهارم؛ محافظت نماز از تصرف شیطان

در جلسات اولیه به این نکته اشاره شد که قرآن کریم فرمود: «وَ الَّذینَ هُمْ عَلی‏ صَلاتِهِمْ یُحافِظُون‏» (معارج/34) و آنها که بر نماز مواظبت دارند. در آنجا خاطر شریفتان هست که اشاره کردیم که محافظت از نماز یکی این است که در اوقات خودش انجام بگیرد و این حد‌اقل مراقبه است.

اما محافظت و مراقبت از نماز این است که آن را از چنگ شیطان، حفظش کنیم. نگذاریم که شیطان در نماز ما تصرف کند، بلکه نگذاریم شیطان در قوای ما تصرف بکند.

انسان سالک، وقتی می‌خواهد در سایه عبادت سلوک الی الله داشته باشد باید این قوای درونی را از دستبرد شیطان حفظ کند و گرنه اگر یک مملکتی گرفتار بیگانه است این مملکت نمی‌تواند تصمیم گیری برای رشد ترقی و تعالی داشته باشد. وقتی می‌تواند بر رشد و تعالی مصمم شود که استقلال خودش را حفظ کند. یعنی اول باید پایه‌‌های استقلال را تثبیت کند بعد از آن برای رشد و ترقی برنامه ریزی بکند.
انسان باید استقلال داشته باشد تا رشد کند

مملکت درون هم چنین است. در سیر و سلوک باطن هم همین طور است، انسان ابتدا باید استقلال داشته باشد، از استعمار و استثمار شیطان و هوای نفس بیرون بیاید، از تحت تسلط شیطان بیرون بیاید، آن گاه برای ترقی و تعالی خودش برنامه ریزی بکند.

مادامی که انسان گرفتار شیطنت‌هاست، مادامی که انسان، گرفتار شیطان‌هاست، مادامی که گرفتار هواهای نفسانی است نمی‌تواند این قوای در بند را رشد دهد.

راه اینکه این قوا به معراج بروند و سیر الی الله داشته باشند این است که از چنگ شیطان آزاد شوند.

پس این نکته، بسیار مهم است که انسان مراقبت کند که در مراحل مختلف زندگی گرفتار شیطان نشود و قوایش جولانگاه شیطان نباشد. این جور نباشد که شیطان بیاید بر سر زبان انسان بنشیند، بیاید بر سر چشم انسان بنشیند، بر سر دست و پای انسان بنشیند، چشم از ما باشد اما بیننده شیطان باشد، زبان از ما باشد اما گوینده شیطان باشد و ...
نکته پنجم؛ حفظ نشاط و بهجت در عبادت

ببینید این خیلی مهم است که ما در عبادت‌هایمان نشاط را حفظ کنیم. همین طوری که پزشکان می‌گویند انسان وقتی که غذا را می‌خورد، اگر در یک فرصت با نشاط غذا بخورد غذا بهتر هضم و جذب می‌شود. در مسائل روحی هم اطباء روحانی اعتقادشان بر همین است که عبادت، خوراک ماست، اگر آن حالت‌های روحی، نشاط مطلوب را داشته باشد آن عبادتی که دارد واقع می‌شود، در نفس انسان خیلی می‌تواند مؤثر باشد.

در بحث مستحبات، روایات زیادی داریم که در وقتی که آمادگی ندارید عبادت را انجام ندهید.

البته واجبات، مقید به آمادگی و عدم آمادگی و نشاط و غیر نشاط نیست، واجبات در هر صورت باید انجام بگیرد اما عبادتهای دیگر را که می‌‌خواهید انجام بدهید، مستحبات را می‌خواهید انجام بدهید، سعی کنید نشاط را حفظ کنید.
اگر در عبادت نشاط نباشد، نفس، متنفر می‌شود

اگر بر انسان خستگی عارض شد، اگر سستی و کسالت عارض شد، این عبادت اثر نمی‌گذارد که هیچ، چه بسا موجب تنفر نفس هم بشود. نفس از این عملی که انجام داده بدش می‌آید، موجب انزجارش هم می‌شود. بنابراین حفظ نشاط بسیار مؤثر است.

در کتب روایی، وارد شده که امام صادق(ع) فرمود: نفستان را به عبادت مجبوری اکراه نکنید. یعنی عبادت را بر نفستان، تحمیل نکنید. (البته عرض کردیم عبادت‌های مستحبی مقصود است نه عبادت‌های واجب) لذا در آن فرصت‌هایی که آمادگی عبادت‌های اضافی را ندارید، انجام ندهید.

همچنین روایت داریم «قالَ رَسُولُ اللَّهِ یَا عَلِیُّ إِنَّ هَذَا الدِّینَ مَتِینٌ فَأَوْغِلْ فِیهِ بِرِفْقٍ وَ لَا تُبَغِّضْ إِلَی نَفْسِکَ عِبَادَةَ رَبِّکَ» امام صادق(ع) از قول رسول گرامی(ص) نقل می‌کند که پیامبر اکرم(ص) فرمود: ای علی! این دین یک دین متین و استواری است، با مدارا و با رفق در آن پا بگذار، و پرستش خدا را و پروردگارت را مبغوض خودت نکن. یعنی کاری نکن که این عبادت، پیش تو مبغوض باشد. کاری نکن که نفس تو از عبادت بدش بیاید و تنفر پیدا بکند و عبادت در پیش نفس تو منفور باشد.

در بیانی از امام عسکری(ع) وارد شده «إِذَا نَشِطَتِ الْقُلُوبُ فَأَوْدِعُوهَا وَ إِذَا نَفَرَتْ فَوَدِّعُوهَا» اگر دلها با نشاط است، آن گاه امانت را بهش بدهید، و اگر تنفر دارد، اگر دلش نمی‌خواهد، گریزان است، او را رها کنید و واگذارید و عبادت را انجام ندهید.
نداشتن نشاط و آمادگی نباید طولانی شود/ عوامل نشاط را باید ایجاد کرد

البته این نکته را باید دقت کنیم؛ یک وقتی هست که یک نفر، یک روز، دو روز مثلاً، یک وعده، دو وعده، این حال و حوصله را ندارد، ممکن است دو سه ساعت بعد، دو سه روز بعد، حال و حوصله‌اش را پیدا بکند، این عیبی ندارد.

ولی اگر دید نه بحث از یک روز و دو روز، یک هفته و یک ماه گذشته، این نه تنها در مستحباتش، در واجباتش هم حال ندارد که انجام بدهد خب آنجا دیگر باید برگردد و مطالعه کند ببیند که ریشه‌‌اش کجاست؟ قطعاً یک جایی گیر کرده که باید آن را حل کند.

شخصی به امیرالمومنین علیه‌السلام عرض کرد من برای نماز شب موفق نیستم و از آن محرومم، حضرت فرمود: مردی هستی که گناهانت، تو را در بند کرده است. «أَنْتَ رَجُلٌ قَدْ قَیَّدَتْکَ ذُنُوبُکَ»

از این رو اگر انسان، گناه بکند، در انجام عبادات موفق نمی‌‌شود. پس ممکن است یکی از عوامل طولانی شدن بی نشاطی، گناهان باشد.
باید از گناهان، توبه کنیم و تصمیم بگیریم گناه نکنیم

این دستورات را که می‌‌دهند و می‌گویند عبادت را در حال بهجت و نشاط، انجام بدهید معنایش این نیست که اگر آدم به طور مستمر نشاط ندارد به فکر ایجاد نشاط نباشد، بلکه باید نشاط را فراهم کرد.

عواملی که باعث از بین رفتن بهجت و سرور دل می‌‌‌شود را باید کنار بزنید، مقتضیات نشاط را به وجود بیاورید، آن گاه نفس، نشاط پیدا می‌‌کند و بعد از نشاط، عبادت را انجام دهید.